Tùy bút trên dòng ngày tháng

Đúng hơn phải nói là: con người đã tạo ra các mô hình vũ trụ và tính hợp lý của các mô hình lại phụ thuộc vào giới hạn nhận thức của con người. Trong hơn 100 năm nay, với các kính thiên văn đủ mạnh để nhìn vào khoảng không mênh mông, người ta đã ghi chép lại các sự kiện để tìm hiểu sự vận hành của thế giới. Với dữ liệu thu thập của 100 năm ngắn ngủi so với tuổi vũ trụ chừng 14 tỉ năm, người ta lại muốn biết từ quá khứ đến cả tương lai. Điều này giống như là vũ trụ đã xảy ra 140.000.000 sự kiện và người ta chỉ ghi nhận được duy nhất 1 sự kiện cuối cùng mà lại muốn thiết lập quy luật cho 139.999.999 sự kiện trước đó lẫn tiên đoán cho những diễn tiến tiếp theo. Xem ra, còn tệ hơn cả việc một con kiến ở xó bếp lại muốn biết mọi chuyện xảy ra trên quả Địa Cầu trong vòng sinh tồn ngắn ngủi của nó. Hơn 50.000 năm trước, để giải thích sự vận hành của các tinh tú, loài người đã tạo nên vũ trụ – thần linh. Nơi đó, các vị thần điều khiển sự quay của Mặt Trời, Mặt Trăng,… Dần dần, nhận...

Những cơn mưa tầm tả kéo về giăng kín tháng năm. Những giọt nước xối xả rơi xuống của mùa mưa đến sớm năm nay chỉ đủ làm đầy vơi một thoáng hương xưa. Mưa Sài Gòn không còn là những cơn mưa vội vã, chợt đến chợt đi, như những mối duyên tình từ thuở xa xưa. Mưa rồi chợt nắng, mưa của những ngày xưa giống như đứa bé con đang khóc bỗng cười, tựa như mấy vần thơ của Nguyên Sa: Em chợt đến, chợt đi, anh vẫn biết Trời chợt mưa, chợt nắng, chẳng vì đâu. Mưa bây giờ đã trở nên dai dẳng, không biết bao giờ tạnh làm chạnh lòng người lữ khách đứng đợi trong đêm. Tiếng mưa rơi bỗng trở thành một thứ âm thanh cuồng nộ như muốn bảo rằng Sài Gòn vẫn còn được mang tên. Sài Gòn không thể là Singapore, Paris hay Venice và nếu tưởng rằng mỗi chiếc xe gắn máy là một chiếc thuyền nan lướt dọc theo phố nước thì Sài Gòn trông giống như miền quê Tây Bắc của Quang Dũng: Có nhớ dáng người trên độc mộc Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa. Trong cơn mưa, Sài Gòn bỗng hóa thành những dòng sông. Một Sài Gòn l...

Phật Giáo vốn thoát thai từ Bà La Môn vào thế kỷ VI TCN tại miền đông bắc Ấn Độ. Mảnh đất tâm linh huyền diệu này đã cho ra đời rất nhiều quan niệm khác nhau về thế giới, về sự sống chết. Trong đó, Phật Giáo là một tôn giáo không tồn tại Thượng Đế và Đức Phật chỉ là người dẫn đường mang phương pháp tu tập cho muôn người tìm đến Giác Ngộ. Vào lúc gần nhập diệt, khi còn ở kinh thành Vệ Xá, Đức Phật đã nói với Ananda: “Hãy tự mình là ngọn đèn soi sáng cho chính mình! Hãy nương tựa nơi chính mình! Dùng Chánh Pháp làm ngọn đèn! Dùng Chánh Pháp làm chỗ nương tựa! Đừng tìm đến một nguồn ánh sáng hay chỗ nương tựa nào khác”. Và kể từ đó, tùy tâm nhận thức Chánh Pháp và, hơn nữa, mọi lời giảng của Đức Phật không thể được diễn giải như nhau khi giao thoa với các nền văn hóa khác cũng như trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử mà Phật Giáo đã hình thành nhiều con đường để đạt Giác Ngộ. Sau 100 năm kể từ khi Đức Phật nhập diệt (khoảng năm 450TCN), ở lần kết tập thứ hai của Phật Giáo ...

Ánh sáng là một thuật ngữ được sử dụng từ đầu thế kỷ XX để chỉ toàn bộ sóng điện từ có bước sóng (lamda) thay đổi từ rất ngắn đến rất dài. Năng lượng photon của tia sáng tỉ lệ nghịch bước sóng (e = hc/lamda) làm cho tính chất của các sóng rất khác nhau. Chỉ có hai dãy ánh sáng tác động lên giác quan các sinh vật. Đó là ánh sáng khả kiến tác động lên thị giác và hồng ngoại tạo nhiệt và tác động lên xúc giác. Các tia sóng dài như hồng ngoại, sóng radio có năng lượng nhỏ. Chúng yếu ớt, không giữ được phương truyền thẳng nên phát tán rộng trong không gian, mong manh, uyển chuyển và lung linh được gọi là bị nhiễu xạ. Khi chiếu tới bề mặt một vật nào đó, các tia này không đủ năng lượng để xuyên thấu vào trong mà chỉ dội ngược trở ra, được gọi là bị phản xạ. Ngược lại, các tia sóng ngắn như tia gamma, tia X, tia tử ngoại có năng lượng lớn. Các tia này mạnh mẽ, thô cứng, giữ kiên định phương truyền. Khi chiếu vào bề mặt một vật thì chúng như con thiêu thân, chui vào thẳng vào bên tro...

Một sự nhầm lẫn ngớ ngẩn đã đưa Christopher Columbus (1451 – 1506) đi vào huyền thoại của lịch sử và, ngược lại, chính ông lại tạo ra một nhầm lẫn khác cũng mang tầm lịch sử. Con Đường Tơ Lụa đầy hiểm trở, dài khoảng chừng 12.000km, mang nhiều hàng hoá quý hiếm từ Ấn Độ và Trung Quốc sang châu Âu, bị cắt đứt hoàn toàn vào năm 1453 tại Constantinople (Thổ Nhĩ Kỳ) bởi người Hồi Giáo. Thế nên, người ta nghĩ đến con đường biển để thay thế Con Đường Tơ Lụa. Một số chuyến đi đến châu Á theo đường biển bằng cách hướng về phía nam, vòng qua lục địa châu Phi rồi chuyển sang hướng đông để đến Ấn Độ, dài chừng 30.000km, đã được thực hiện bởi người Bồ Đào Nha, Ferdinand Magellan (1480 – 1521) và Vasco da Gama (1460 – 1524). Thậm chí, Magellan đã đi rất xa về phía đông, đến tận đảo Celebes, cực đông Indonesia. Con đường này khá nguy hiểm vì các thủy thủ phải chiến đấu với rất nhiều bộ tộc ven bờ biển châu Phi để tìm thêm lương thực. Thời đó, người ta nghĩ rằng lục địa là một khối duy nhất đư...

Tôi chưa từng đến Ấn Độ để có thể tự mình trải nghiệm về quê hương Đức Phật, sự hưng thịnh cũng như sự suy tàn của Phật Giáo nơi đây. Một đất nước tâm linh, hiện thân với vô số thánh thần Ấn Độ Giáo biến hóa khôn lường chi phối mọi mặt lên đời sống con người. Lục địa này độc lập vào năm 1947 từ người Anh. Tuy nhiên, người dân lại ngỡ ngàng với nền quản trị thế quyền hiện đại khiến vài triệu người đã chết khi phân chia thành các quốc gia Ấn Độ và Pakistan, đến năm 1971 lại thêm Bangladesh. Phật Giáo đã từng là quốc giáo huy hoàng dưới thời đức vua A Dục vào thế kỷ III TCN. Thế nhưng, mảnh đất này là nơi là nơi tranh giành của rất nhiều thế lực như Mông Cổ, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Tư, Hồi Giáo,.. và cả Hy Lạp cổ đại làm cho Ấn Độ trở nên hết sức phức tạp và luôn xung đột về sắc dân, ngôn ngữ, văn hóa cũng như tôn giáo của chính họ. Dần dần, Phật Giáo Ấn Độ thu hẹp lại và lụi tàn. Đến thế kỷ XIII, sau hơn 1.800 năm thi triển giáo pháp, Phật Giáo Ấn Độ lại quay về nơi mà nó đã từng thoát ...

Đó là câu nói của Boris Pasternak, khôi nguyên Nobel Văn chương 1958. Thế nhưng vì những ước vọng xa vời mà nhiều thế hệ trên đất nước này vẫn chỉ phải chuẩn bị sống. Tuy nhiên, lại có những con người đang sống hả hê. Với tất cả sức mạnh và cả sự trơ trẽn, họ dành lấy quyền được đang sống. Những người ngàn năm nuôi dưỡng đất nước, họ ý thức rõ thân phận nhỏ nhoi của mình khi biển đã chết và khi đất đã không còn. Thế nhưng, họ không bao giờ thấp hèn. Sự thấp hèn chỉ dành cho những ai đang sống mà không ý thức được thân phận thấp hèn của chính mình.

Tôi đã biết đến Thủ Đức từ thời còn bé, những lần Ba chở đi Biên Hòa mà không chạy xe trên tuyến xa lộ, lại đi theo lối quốc lộ 1 lúc bấy giờ (đường Kha Vạn Cân ngày nay). Đoạn đường từ Bình Triệu đến cầu Hóa An (Biên Hòa) là một con đường ngoằn ngoèo, dạng hình chữ chi (之). Một bên lác đác những ngôi nhà xinh xắn chen lẫn giàn hoa giấy chợt tím chợt hồng. Một bên là cánh đồng, mà mỗi khi chiều xuống, Mặt Trời thấp thoáng phía sau những hàng cây vừa thấp vừa cao tạo nên vẻ mờ ảo huyễn hoặc trong ánh chiều tà. Đoạn đường này, ngày xưa, ngoài cái tên quốc lộ 1, nó còn có tên thứ hai là đường Nguyễn Tri Phương để tưởng niệm cuộc rút binh của tàn quân Việt kéo về thành Biên Hòa (ngay dưới chân cầu Hóa An), vào năm 1861, sau khi thất thủ tại thành Kỳ Hòa và đồn Thuận Kiều cùng vài ngàn xác lính Việt nằm ngổn ngang rải rác khắp mặt đường. Năm 1832, vua Minh Mạng đặt tên nơi đây là huyện Ngãi An thuộc phủ Phước Tuy. Một Hoa kiều, tên là Tạ Dương Minh (còn gọi là Tạ Huy) xây cho nơi đây một...