Tùy bút trên dòng ngày tháng

Tôi đến Flint, một thành phố nhỏ của tiểu bang Michigan, miền đông bắc nước Mỹ, giữa lúc cơn mưa nhẹ đang đổ xuống cùng cái buốt giá của những ngày cuối thu đang kéo về. Không còn cái khô rát của miền trung tây nước Mỹ, Michigan nằm gọn trong khu vực Ngũ Đại Hồ tuyệt đẹp, tiếp giáp với biên giới Canada, nên có khí hậu ôn đới mát dịu. Thành phố êm ả, thanh bình, mang nét buồn vời vợi. Sắc vàng và đỏ của những chiếc lá chen nhau trong rừng cây trên nền cỏ xanh biếc mượt mà. Phía trên cao là những áng mây phủ kín bầu trời, buông một màu xám ảm đạm lên cả thành phố khiến cho Flint, thành phố cây cỏ nhiều hơn con người, trông giống như một bức tranh đầy màu sắc, vừa rực rỡ vừa u buồn. Các hồ Superior, Michigan và Huron, bao la như biển cả, ôm ấp trọn cả tiểu bang Michigan, được các chính phủ Mỹ và Canada chăm chút cẩn thận về sinh thái lẫn môi trường. Chỉ khác biển một điều vì chúng có nước ngọt. Nhìn các đợt sóng nhè nhẹ vỗ về lên bãi cát dài mà chạnh lòng khi nghĩ về biển A...

Con đường từ Los Angeles đến San Diego dài chừng 250km, nằm dọc theo đường bờ biển phía tây. Một bên nhìn ra Thái Bình Dương. Phía bên kia là những ngọn núi đá chập chùng giữa nền cát mênh mông màu nâu thẫm trong cái buồn tẻ hắt hiu của hoang mạc Mojave trải rộng khắp miền Viễn Tây nước Mỹ. Rải rác dọc theo con đường này là những cái tên đã trở nên quen thuộc như Westminster, Little Saigon, Bolsa, Orange County, Irvine, San Diego. Đó là nơi cư trú của chừng 600.000 người Việt đến Mỹ sau 1975 trong tổng số 1,5 triệu người Việt hiện đang sinh sống tại Hoa Kỳ. Nếu không nhìn thấy dòng xe ôtô nối đuôi trật tự trên các con phố Westminster (phía nam Los Angeles 50km) thì có lẽ tôi đã tưởng mình đang ở một khu phố nào đó tại Sài Gòn. Hai ngày trong một Little Saigon giữa sự ân cần của những người Việt nơi đây, những người bạn và học trò cũ, khiến tôi cảm thấy quê hương mình thật gần, như chưa hề có cuộc chia ly. Chỉ có lý tưởng mù quáng mới có thể tạo nên hố ngăn cách trong tình cảm n...

Vượt qua quãng đường gần 20.000km, trung chuyển tại Tokyo rồi vòng lên gần Bắc cực, sau chừng hơn 26 giờ bay, tôi đến Phoenix, tiểu bang Arizona. Thành phố như bóng chim Phượng Hoàng nằm bơ vơ giữa hoang mạc Sonoran miền Viễn Tây Hoa Kỳ. Giữa đồi cát vàng mênh mông chen lẫn các ngọn núi đá vút cao trơ trọi, lấp ló hàng cây xương rồng đa dạng và lạ mắt, tôi cố tìm lại vết vó ngựa năm xưa của anh chàng cao bồi lãng tử tài hoa Lucky Luke thuở nào, luôn trên lưng ngựa, rút súng nhanh hơn cả ánh sáng, ngang dọc khắp miền Viễn Tây nước Mỹ để bảo vệ các di dân nghèo khổ vào thời lập quốc (năm 1776) từ trong các tập truyện tranh của 50 năm trước, đã làm say mê những đứa trẻ con như chúng tôi dạo ấy. Khi bước chân vào đại học Arizona State, người ta cứ ngỡ như đang lạc vào một thành phố tuyệt đẹp với khoảng hơn 100.000 cư dân đang miệt mài học tập. Ngôi trường rộng chừng gần quận Thủ Đức được dựng lên giữa miền hoang dã bởi bàn tay của người Mỹ. Họ đã biến một miền đất tưởng chừng như đã ...

Tháng mười vẫn là những cơn mưa. Vào mùa bão tố kéo về, những cơn lũ quét lại theo mưa gieo đau thương vào lòng đất mẹ. Những cánh rừng bạt ngàn đã chết từ khi nào, chỉ còn trơ ra đồi trọc nhấp nhô, không còn sức chống chọi lại con nước lũ dâng. Đất nước ngàn năm mãi ngấn lệ không phải từ thiên nhiên hung tàn mà từ bàn tay tham lam của con người. Các em bé, thơ ngây, vượt qua sông đến trường chỉ bằng những chiếc bè nhỏ hay bằng sợi dây thừng mong manh trong sóng nước cuồn cuộn giữa những lâu đài nguy nga tráng lệ thấp thoáng từ phía xa xa. Tiếc thay, những lâu đài đó không phải được dựng lên bằng mồ hôi lao động mà bằng sự bòn rút những chiếc cầu của các em. Hạnh phúc không bao giờ chia đều cho mỗi con người. Trời Sài Gòn trong tiết tháng mười vẫn là những cơn mưa. Đứng dưới mưa Sài Gòn không thể tưởng tượng được mưa Hà Nội hay mưa Sơn La. Mưa Sài Gòn dịu êm, mưa hững hờ, mưa lạnh lùng buông xuống gieo niềm nhớ miên man. Như bóng hoàng hôn đổ xuống, tháng mười mang màu ảm đạm. Mây xám ...

Mấy hôm nay người ta nói nhiều đến cuốn phim Vietnam War vừa ra mắt tại Mỹ và dĩ nhiên nó bị cấm chiếu ở Việt Nam. Một cuộc chiến tranh vẫn còn mãi ám ảnh những con người đã từng dính líu tới nó (ít nhất đã trên 50 tuổi) mặc dù đã lùi xa 42 năm. Mỗi người, theo góc độ của mình, nhìn cuộc chiến bằng những cảm nhận khác nhau và Vietnam War chỉ là cách nhìn cuộc chiến theo quan điểm của hai người Mỹ cụ thể - Ken Burns và Lynn Novicks. Các đạo diễn đã không đề cập đến vai trò của vua Bảo Đại, người đã có một vị trí nhất định trên chính trường Việt Nam cho đến năm 1955. Cuốn phim không làm vừa lòng cho bất cứ ai bước ra từ trong cuộc chiến xem nó. Nó phơi bày mặt trái của tất cả các bên, dù đúng hay bị cường điệu hóa đến tàn nhẫn. Từ những toan tính sai lầm của người Mỹ, sự độc tài và rệu rã của chế độ miền nam cho đến sự hà khắc lẫn cách tuyên truyền ngụy tạo của người chiến thắng mà “người còn sống chắc gì may mắn hơn người đã hy sinh” để đạt được mục đích bằng mọi giá. Tôi ước gì đã khôn...

Tôi không thích đọc thơ. Nhiều bài thơ dường như thuộc về thế giới ảo mộng, không thật. Đôi khi, người đọc có cảm giác bối rối vì đang lạc vào giữa khu rừng chữ nghĩa, không tìm được lối thoát. Bài thơ có khi lại giống như trò chơi của câu chữ, sao cho các từ thật bay bướm rồi ép vào vần điệu, tuy nhiên lại khó có thể tìm được ý tưởng cho câu thơ. Thật tình mà nói, những vần thơ tuyệt vời nhất mà người ta có thể thuộc lòng là những câu thơ không bóng bẩy, rất thật, mà lại mang một ý tưởng thâm thúy nào đó. Văn chương cũng tương tự. Ý tưởng và nội dung tạo nên sự khác biệt của một cuốn tiểu thuyết chứ không phải ở cách sử dụng câu từ. Nhờ vào blog của nhà văn Đào Hiếu, tôi biết đến Kiều Mai Ly, nhà thơ nữ, người Champa, sinh năm 1985 tại Ninh Thuận. Dường như thơ của cô không dùng đến chữ nghĩa mà chỉ mượn chữ nghĩa như một phương tiện để tái tạo hình ảnh, tạo nên tiếng vọng nối tiếp từ miền quá khứ xa xôi. Rũ bỏ được cái xác của chữ nghĩa, cái hồn thơ trong veo như suối nguồn thoát hiệ...

Đêm nay trời trở gió. Từng chiếc lá rung cành, dịu dàng như cánh bướm đêm xuân. Đến từ nghìn xa, gió vờn qua kẻ lá, nhẹ nhàng ôm ấp đóa hoa côi. Cây tràm héo hon cuối phố như ngàn năm đứng đợi bên đường, đìu hiu giữa cô quạnh, bỗng bừng lên giai điệu mượt mà, rì rào trong hương gió thoảng. Mang một chút hương rừng từ trùng điệp xa xôi hay tiếng vọng yêu thương từ biển cả, làn gió nhẹ nhàng đem duyên thắm quyện vào trời đêm. Có khi gió bỗng dỗi hờn, lốc xoáy vút lên cao, cát bụi mịt mù, hàng cây liêu xiêu nghiêng ngã. Rồi bất chợt chùng xuống, gió lặng yên, thẹn thùng, ngập ngừng như đang e ấp vì một mím môi xa. Mười năm trước, tôi có dịp đến thành phố Nha Trang để thăm một người bạn, có vai anh. Không chỉ có gió, các thành phố ven biển miền trung đều có bốn thứ: biển, cát, nắng và gió đan quyện nhau hài hòa một cách tuyệt vời. Thiên nhiên vốn ưu đãi cho dải đất miền duyên hải này. Tận phía chân trời, vài ngọn núi mờ ảo thấp thoáng từ xa xa tạo nên một khung cảnh yêu kiều tựa như mộ...

Cơn mưa chiều nay làm không khí trở nên dễ chịu. Sài Gòn bước vào mùa mới, tiết trời đang đổi thay, mưa và nắng đan xen nhau từng ngày giống như đôi tình nhân chọn tháng chín làm nơi hò hẹn bên nhau để nói lời yêu thương trước khi chia xa. Những ngày nắng chói chang đã lùi xa nhường chỗ cho giông tố chuẩn bị kéo về. Tháng chín Sài Gòn giống như chiếc cầu nối nhịp giữa hai miền thời tiết. Không là sắc thu vừa chớm, không xào xạc ánh vàng rơi, nắng Sài Gòn trở nên dịu êm cùng những cơn mưa nhẹ nhàng chen lẫn vài làn gió mát khẽ lướt qua. Tháng chín về báo hiệu những ngày cuối cùng của một năm đang dần kéo đến. Tiết trời trọn một năm giống như bốn giai đoạn của đời người và tháng chín là khởi đầu cho sự tàn phai. Nhìn những tờ lịch đang dần rơi xuống, lòng người trở nên xao xuyến lạ vì dòng thời gian đã vun vút trôi đi. Xuân thắm đã tàn, những ngày nóng bỏng cũng qua mau, tháng chín giống như một ông già, trong cơn mê chiều, cố vấn vương cái tuổi thanh xuân đã không còn nữa. Biết bao điệp...