Tùy bút trên dòng ngày tháng

Năm 2008 và 2010, tôi có dịp viếng thăm Trung Quốc và Đài Loan. Mặc dù là các chuyến công tác, đến các trường đại học và gặp các giảng viên, nhưng tôi vẫn dành một phần thời gian, trong dịp lưu trú ngắn ngủi, để sưu tập các tài liệu và quan sát sự khác nhau giữa các xã hội hai bên bờ eo biển Đài Loan, tuy cùng một dân tộc nhưng có các nền chính trị khác nhau. Đài Loan đã từng chịu sự cai trị của người Nhật trong một khoảng thời gian dài và có kiểu chữ viết dạng phồn thể nhưng cùng chia sẻ một nền văn hóa cổ truyền với lục địa. Cảm nghĩ của tôi sau các chuyến đi là là sự tương đồng giữa xã hội Việt Nam và Trung Quốc (kể cả các yếu tố phi thẩm mỹ, phi văn hóa,…), nếu không muốn nói xã hội Việt Nam chỉ là một phiên bản nhỏ của Trung Quốc. Trong khi đó, những hè phố Đài Bắc làm gợi nhớ đến Sài Gòn xưa, còn phảng phất trong tiềm thức của tôi. Thế nên, ý thức xã hội, đôi khi, không phải do dân tộc tính quyết định mà lại do nền chính trị tạo nên. Sẽ là không đúng lắm nếu như có chuyện gì ...

Thế là năm 2017 chỉ còn lại vài ngày, cũng giống như một kiếp con người, còn đếm được mấy mùa xuân. Những ngày cuối năm trời bỗng nổi cơn giông tố. Bản tin dự báo khí tượng cứ như trò chơi xúc xắc: “Nếu tâm bão không đổ bộ vào Bạc Liêu thì sẽ nằm ngoài vùng biển Cà Mau. Nếu bão không suy yếu thì sẽ tiếp tục hướng về phía tây để vào vịnh Thái Lan,…”. Những cơn bão thật khó đoán vì tính khí thất thường, dù các máy tính phải chạy biết bao chương trình mô phỏng. Thế nên, hơn 50 năm trước, các cơn bão đều mang tên phụ nữ đó sao! Những ngày cuối năm, tiết trời mát dịu. Đêm Sài Gòn se lạnh vì làn gió thoảng vu vơ. Ngày và đêm trôi qua đưa năm 2017 về miền dĩ vãng. Có những nguyện ước viên thành lẫn những chờ đợi còn mãi phía xa xăm, 2017 khép lại mà chưa tìm được điều kỳ diệu. Một chút luyến tiếc vì một năm trôi qua chưa trọn như cứ phải bôi bôi xóa xóa một bức tranh dang dở. Bước đi trên đường đời nhiều gian khó, rồi bỗng nhận ra rằng nỗi nhọc nhằn bám đuổi vào cả tương lai. Nh...

Hơn 2.000 năm trước, tại kinh thành Bethlehem miền Judea, một vì sao sáng giữa đêm đông buốt giá, một hang đá bên máng lừa và một con người vĩ đại đã ra đời. Kể từ đó, trong những đêm dài tăm tối, một ánh lửa được thắp lên mang hơi ấm của Tin Mừng đến với muôn người, gieo hy vọng vào Đức Tin trước sự bạo tàn của đoàn quân viễn chinh La Mã. Ngày nay, Giáng Sinh (sau tiết đông chí 1 ngày) là một lễ hội lớn nhất vào dịp cuối năm. Người ta có thể nhìn lại mình và ước nguyện điều kỳ diệu cho năm mới. Tuy nhiên, vào buổi ban đầu, mọi chuyện không phải như vậy. Mãi đến thời giáo hoàng IULIUS I, năm 360, Giáo hội chọn 25/12, sau tiết đông chí một ngày, để làm lễ Giáng Sinh. Ý nghĩa của ngày 25/12 là “ánh sáng bừng lên xóa tan đêm dài tăm tối đã qua”. Đông chí (23 hoặc 24/12) có đêm dài nhất trong năm, độ cao Mặt Trời thấp nhất và tiết trời lạnh nhất ở nửa bán cầu bắc. Hơn nữa, người ta không đón năm mới vào 01/January mà là ngày 01/March, tháng bắt đầu mùa xuân, cây cỏ nở hoa và côn...

Những gì xảy ra tại Cai Lậy mấy ngày nay khiến tôi nhớ đến một “trạm thu phí” trên đoạn xa lộ San Diego – Los Angeles (California, Mỹ) mà Billy Bob chở tôi ngang qua từ hơn một tháng trước. Đang mải nhìn ngắm cảnh núi đồi vùng sa mạc, Billy Bob chợt nói với tôi: “Bây giờ, mình rẽ sang đường này. Có thu phí nhưng ngắn hơn được 10km, rộng hơn và ít xe hơn”. Chạy vào đoạn đường đó được chừng 1km thì có một bảng thông báo hiện ra: “Bạn đang đi vào đường thu phí. Nếu không muốn mất tiền, bạn hãy rẽ phải để vào trục đường chính”. Chưa kịp nhận định được sự lịch thiệp của những nhà thầu Mỹ thì lại có bảng thông báo tiếp, sau chừng 1km: “ Thông báo lần 2:…” và vẫn còn cơ hội để không bị mất tiền. Nhưng chưa hết, 1km tiếp theo, vẫn còn có thể suy nghĩ lại với một thông báo tương tự: “Thông báo cuối cùng:…”. Vẫn tiếp tục trên đường thu phí và 7 USD tự động trừ vào trong tài khoản của Billy Bob mà không phải dừng xe mua vé. Chỉ những thông báo nhỏ thôi đủ tạo nên nền văn hóa lớn cho nước Mỹ. ...

Văn Cao là một nhạc sĩ tài hoa trong dòng nhạc trữ tình tiền chiến Việt Nam trước 1945. Ông sinh ngày 15/11/1923, nghĩa là hơn một tuần trước là kỷ niệm lần thứ 94 ngày sinh của ông. Tương tự một nhạc sĩ cùng thời khác là Phạm Duy (sinh năm 1921), cuộc đời của hai ông thăng trầm theo vận nước đau thương trong suốt nửa sau thế kỷ XX, mặc dù số phận của họ rất khác nhau. Vào tuổi 16, cái tuổi mà các ông trời con bây giờ còn được cha mẹ chở đến trường, thì ông đã sáng tác nhạc phẩm đầu tay “Buồn tàn thu” gieo bao ngất ngây vào lòng người. Thế rồi, trong những năm 1942 đến 1947, giữa những năm tuổi 20, lần lượt các sáng tác trữ tình bất hủ được ra đời như: Cung đàn xưa, Bến Xuân (Đàn chim Việt), Trương Chi, Suối mơ, Làng tôi, Ngày mùa, Trường ca sông Lô… Trong đó, một số bài nhạc được viết chung với Phạm Duy. Nếu như năm 1945 Phạm Duy tham gia Việt Minh và rời bỏ nó vào năm 1951 để di cư vào miền Nam thì Văn Cao lại đến với Việt Minh từ năm 1944. Từ đó, số phận của hai ông đi vào h...

Tôi đến Flint, một thành phố nhỏ của tiểu bang Michigan, miền đông bắc nước Mỹ, giữa lúc cơn mưa nhẹ đang đổ xuống cùng cái buốt giá của những ngày cuối thu đang kéo về. Không còn cái khô rát của miền trung tây nước Mỹ, Michigan nằm gọn trong khu vực Ngũ Đại Hồ tuyệt đẹp, tiếp giáp với biên giới Canada, nên có khí hậu ôn đới mát dịu. Thành phố êm ả, thanh bình, mang nét buồn vời vợi. Sắc vàng và đỏ của những chiếc lá chen nhau trong rừng cây trên nền cỏ xanh biếc mượt mà. Phía trên cao là những áng mây phủ kín bầu trời, buông một màu xám ảm đạm lên cả thành phố khiến cho Flint, thành phố cây cỏ nhiều hơn con người, trông giống như một bức tranh đầy màu sắc, vừa rực rỡ vừa u buồn. Các hồ Superior, Michigan và Huron, bao la như biển cả, ôm ấp trọn cả tiểu bang Michigan, được các chính phủ Mỹ và Canada chăm chút cẩn thận về sinh thái lẫn môi trường. Chỉ khác biển một điều vì chúng có nước ngọt. Nhìn các đợt sóng nhè nhẹ vỗ về lên bãi cát dài mà chạnh lòng khi nghĩ về biển A...

Con đường từ Los Angeles đến San Diego dài chừng 250km, nằm dọc theo đường bờ biển phía tây. Một bên nhìn ra Thái Bình Dương. Phía bên kia là những ngọn núi đá chập chùng giữa nền cát mênh mông màu nâu thẫm trong cái buồn tẻ hắt hiu của hoang mạc Mojave trải rộng khắp miền Viễn Tây nước Mỹ. Rải rác dọc theo con đường này là những cái tên đã trở nên quen thuộc như Westminster, Little Saigon, Bolsa, Orange County, Irvine, San Diego. Đó là nơi cư trú của chừng 600.000 người Việt đến Mỹ sau 1975 trong tổng số 1,5 triệu người Việt hiện đang sinh sống tại Hoa Kỳ. Nếu không nhìn thấy dòng xe ôtô nối đuôi trật tự trên các con phố Westminster (phía nam Los Angeles 50km) thì có lẽ tôi đã tưởng mình đang ở một khu phố nào đó tại Sài Gòn. Hai ngày trong một Little Saigon giữa sự ân cần của những người Việt nơi đây, những người bạn và học trò cũ, khiến tôi cảm thấy quê hương mình thật gần, như chưa hề có cuộc chia ly. Chỉ có lý tưởng mù quáng mới có thể tạo nên hố ngăn cách trong tình cảm n...

Vượt qua quãng đường gần 20.000km, trung chuyển tại Tokyo rồi vòng lên gần Bắc cực, sau chừng hơn 26 giờ bay, tôi đến Phoenix, tiểu bang Arizona. Thành phố như bóng chim Phượng Hoàng nằm bơ vơ giữa hoang mạc Sonoran miền Viễn Tây Hoa Kỳ. Giữa đồi cát vàng mênh mông chen lẫn các ngọn núi đá vút cao trơ trọi, lấp ló hàng cây xương rồng đa dạng và lạ mắt, tôi cố tìm lại vết vó ngựa năm xưa của anh chàng cao bồi lãng tử tài hoa Lucky Luke thuở nào, luôn trên lưng ngựa, rút súng nhanh hơn cả ánh sáng, ngang dọc khắp miền Viễn Tây nước Mỹ để bảo vệ các di dân nghèo khổ vào thời lập quốc (năm 1776) từ trong các tập truyện tranh của 50 năm trước, đã làm say mê những đứa trẻ con như chúng tôi dạo ấy. Khi bước chân vào đại học Arizona State, người ta cứ ngỡ như đang lạc vào một thành phố tuyệt đẹp với khoảng hơn 100.000 cư dân đang miệt mài học tập. Ngôi trường rộng chừng gần quận Thủ Đức được dựng lên giữa miền hoang dã bởi bàn tay của người Mỹ. Họ đã biến một miền đất tưởng chừng như đã ...