Tùy bút trên dòng ngày tháng

Trong những tháng này, lúc chưa tối hẳn, bầu trời vẫn còn màu xanh thẫm, Kim Tinh (Venus), còn được gọi là sao Hôm, rực sáng tuyệt đẹp trên nền trời phía tây. Đến chừng 20 giờ, Thổ Tinh (Saturn) lướt ngang qua gần đỉnh đầu, trong khi đó Mộc Tinh (Jupiter) hơi chếch qua hướng tây, và Hỏa Tinh (Mars) lệch một chút sang phía đông. Chúng chiếm lĩnh bầu trời, tỏa ánh sáng tuyệt đẹp, mặc dù Thổ tinh hơi mờ một chút. Ngay lúc này, 22 giờ 30, Hỏa Tinh (Mars) tỏa sắc vàng – đỏ thật sáng giữa đêm tối, một mình, trơ trọi, gần đỉnh cao nhất trên bầu trời. Bình thường, Hỏa Tinh không sáng lắm, nhưng trong khoảng thời gian này, Hỏa Tinh gần Trái Đất nhất nên trông nó thật rực rỡ. Thiên Vương Tinh (Uranus) và Hải Vương Tinh (Neptune) tương đối nhỏ và quá xa nên không thể nhìn thấy được bằng mắt thường , trong khi Thủy Tinh (Mercury), hành tinh gần Mặt Trời nhất, lại rất khó quan sát vì nó luôn kề bên Mặt Trời. Có ba dấu hiệu để phân biệt hành tinh và một ngôi sao. Thứ nhất, độ sáng các hành tin...

Đêm nay, mưa lại về. Giữa màn đêm mưa bụi, những hạt nước nhỏ bé từ trời cao lặng lẽ rơi xuống, êm đềm, mong manh như sợi tơ trời, nhẹ nhàng bay như bụi phấn phủ trắng một vầng tóc rối. Mưa dịu êm, tí tách hạt nhỏ. Những hạt mưa đêm nay trông giống như giọt lệ năm xưa còn đọng lại nơi khóe mắt, tuôn dài trên đôi má từ lúc nào chẳng hay. Giữa cái trống vắng của đêm, cơn mưa đưa ngày tháng trở về một thuở xa xăm, nơi có ngày nắng vàng, có những đêm mưa buồn, đã lặng lẽ cuốn theo nhau trên dòng thời gian trôi mau. Đêm nay, đêm nhớ về. Một ánh mắt xa xăm, một mím môi cười, một dòng chữ viết vội bỗng hiện về một thoáng quanh đây dường như chỉ vừa mới chớm. Cả một thời mộng mị bồng bềnh trôi êm ả trong đêm, nhẹ nhàng như chiếc thuyền nan đong đưa trên dòng thời gian vô định. Nhớ về những năm tháng trung học, ngồi bên chiếc đàn guitar tập tành soạn ca khúc, rồi bôi bôi xóa xóa trên dòng kẻ nhạc, luyến luyến láy láy những âm thanh. Những nốt nhạc bay bổng từ năm xưa ấy không tạo được một ngh...

Ngày 2/5/1945, lá cờ búa liềm của Liên Bang Xô Viết được cắm trên nóc tòa nhà Quốc hội Đức, thành phố Berlin, kết thúc một trong các chiến dịch đẫm máu nhất, chết chóc nhất, ác liệt trong thế chiến thứ hai. “Chiến dịch Berlin” được chỉ huy bởi danh tướng Zhukov nhằm chiếm thành phố Berlin từ tay phát xít Đức, mà hồng quân Xô Viết chỉ thực hiện trong vòng 15 ngày, đã để lại hơn 250.000 xác chết binh lính từ cả hai phía. Mặc dù, không khí Berlin vẫn còn ảm đạm kéo dài vài tháng kế tiếp bởi sự căm hận và trả thù, đến ngày 9/5/1945, phát xít Đức đã đầu hàng vô điều kiện. Châu Âu chỉ còn phải vẽ lại bản đồ sau chiến tranh. Tuy thế, mặt trận phía đông, tại Thái Bình Dương, vẫn còn diễn ra các trận hải chiến kinh hoàng nhất giữa quân đội Mỹ và Nhật cùng các diễn biến rất khác. Quân đội Nhật đã làm mưa làm gió khắp vùng Đông Á và Thái Bình Dương. Điển hình nhất là “thảm sát Nam Kinh” trong những năm 1937 – 1938 với khoảng 300.000 thường dân bị giết và cuộc tấn công chớp nhoáng vào Trân Châ...

Vào đầu những năm 1950, Phạm Duy sáng tác bài hát “Tình Ca”, mà ca từ êm ả như một dòng thơ ngọt ngào trôi nhẹ nhàng theo làn điệu dân ca Bắc bộ: “Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời,…”. Cũng trong thời gian ấy, một thi sĩ nổi tiếng bậc nhất Việt Nam thời ấy, và cả về sau này, cũng làm được mấy vần thơ: “Yêu biết mấy, nghe con tập nói – Tiếng đầu lòng con gọi Stalin!”. Ca từ của bài hát và bài thơ đều có cùng chung một hình tượng là đứa bé con, tuổi còn thơ ngây, bập bẹ học nói nhưng hướng vào đời bằng những ngã rẽ khác nhau. Và, do đó, số phận của các tác phẩm nghệ thuật đó cũng rất khác nhau. Có thể người ta biết nhiều đến Tình Ca của Hoàng Việt hơn là Tình Ca của Phạm Duy. Bản Tình Ca của Hoàng Việt, được viết vào cuối những năm 1950. Giai điệu Tình Ca của Hoàng Việt vừa phong trần vừa lãng mạn mà rất hào hùng oai phong nhưng lại dựa trên cảm hứng từ Tình Ca của Phạm Duy nên đã có một thời gian dài Tình Ca của Hoàng Việt bị cấm hát, mãi cho đến năm 1967, tại miền Bắc. Dĩ nh...

Mùa hè năm 2000, đang trong thời gian học tập tại Bỉ, tôi đã có dịp chứng kiến cổ động viên Pháp ăn mừng chức vô địch EURO 2000 ở thành phố Liège mà khi đó Bỉ và Hà Lan là các quốc gia đồng chủ nhà. Ở quảng trường Saint Lambert, trung tâm thành phố Liège, chỉ vài nhóm nhỏ người Pháp tưng bừng cụng ly bia. Họ mời mọi người qua đường vài ngụm bia để cùng chung vui và tôi có được cái hân hạnh đó. Người Italia thua trận chung kết một cách tức tưởi bởi luật “Cái chết bất ngờ” (Sudden Death) ngay khi trận đấu còn đang dang dở giữa hiệp phụ thứ hai. Sinh viên Italia, buồn thảm, kéo nhau vào nhà bếp ký túc xá để nhảy “bal” giải sầu và tôi cũng được mời vào “bal” để cùng họ chia buồn! Vào những năm ấy, có luật “Cái chết bất ngờ”. Nghĩa là, nếu như kết quả vẫn hòa nhau sau hai hiệp chính, sang đến hiệp đấu phụ, đội nào ghi bàn thắng thì trận đấu lập tức kết thúc. Bàn thắng ấy được gọi là “bàn thắng vàng” và trao cho đội thua “cái chết bất ngờ”. Đội Pháp của Zidane, của Deschamps (đội trưởng ...

Vào một buổi chiều tối cuối tháng 01/1986, tôi, một mình, lang thang trên chiếc xe đạp, tìm đến một quán café nằm trên đường Lý Thái Tổ, quận 10, để có thể lần đầu tiên nhìn ánh sáng màu từ một chiếc TV mà đài truyền hình Sài Gòn chỉ vừa phát sóng màu thử nghiệm. Những hình ảnh màu đầu tiên mà tôi nhận được từ chiếc TV là bản tin về vụ nổ tàu con thoi có tên Challenger vào ngày 28/01/1986 chỉ sau 73 giây từ khi rời bệ phóng. Bảy phi hành gia đã thiệt mạng mà trong đó có cô giáo Christa McAuliffe, người dự định giảng dạy một buổi trực tuyến từ không gian về cho các em học sinh của mình. Từ trong chiếc TV là hình ảnh đầy tự hào của cha và mẹ cô Christa McAuliffe đang theo dõi chuyến khởi hành. Một tiếng nổ thật to vang lên, ánh sáng lóe sáng khắp màn hình. Sau vài giây chưa kịp hiểu chuyện gì, cha và mẹ cô Christa McAuliffe bỗng ôm mặt và khụy xuống… Ngày 01/2/2003, một tai nạn khác lại xảy ra. Lần này là tàu con thoi tên Columbia. Ngược lại, bảy phi hành gia chỉ còn cách Quả Đất 1...

Ngay từ khi chưa hiểu luật lệ bóng đá như thế nào, người ta vẫn có thể bị mê hoặc bởi những đường banh tuyệt đẹp. Ký ức đầu tiên của tôi về vòng chung kết bóng đá thế giới là từ năm 1974 khi được tổ chức tại Tây Đức. Lúc ấy, tôi hoàn toàn không biết tại sao lại ném biên hay đá phạt góc nhưng cứ mải nhìn màn hình trắng đen của chiếc TV nhỏ xíu. Khi ấy chưa có truyền hình trực tiếp mà phải xem chậm chừng một tuần. Đến những năm 1990 các trận bóng đá mới có thể trực tiếp với chiếc TV màu. Với chiến thuật bóng đá tổng lực 1-10, tất cả tấn công, tất cả phòng thủ, đội tuyển Hà Lan cùng Johan Cruyff, anh chàng đẹp trai có dáng mảnh khảnh, tạo nên cơn lốc màu da cam thật sự cuốn bay mọi đối thủ trên đường đi. Đến trận chung kết, Gerd Müller, dũng mãnh như chúa sơn lâm, chặn đứng cơn lốc màu da cam, đưa đội chủ nhà Tây Đức lên ngôi vô địch năm 1974. Đến Argentina 1978. Giai đoạn này, kinh tế Việt Nam gần như kiệt quệ. Khi đói, tìm bo bo hay khoai sắn bỏ bụng nhưng vẫn theo dõi World Cup...

Các vương triều trong lịch sử Việt Nam đều có những khởi đầu giống nhau nhưng cái cách kết thúc của chúng lại rất khác nhau, phụ thuộc vào sự thăng trầm của lịch sử. Để bảo vệ sự tồn vong của mình, một bức tường, dù vô hình nhưng kiên cố, đã được tạo ra. Bên trong bức tường ấy, các trung thần và công bộc luôn có cảm giác bình yên và được thăng tiến, mặc cho bên ngoài, đất nước thanh bình hay lầm than. Đất nước khi hưng thịnh thì hàng vạn người theo, ngược lại, khi rơi vào cảnh suy vong thì bức tường ấy trở thành điểm tựa vững chắc để duy trì quyền lực và sự ổn định. Người ngoại tộc đã xuyên thủng bức tường, làm sụp đổ vương triều nhà Lý (1010 – 1225). Đó là một bài học vô cùng quý giá cho triều đại nhà Trần (1225 – 1400). Thế nên, để bảo vệ hoàng gia, người ngoại tộc không được phép bước vào hoàng thành nhà Trần. Và “bức tường loạn luân”, như một sự lựa chọn tất yếu, diễn ra xuyên suốt cả triều đại này. Gần cuối thời nhà Lý, loạn lạc khắp nơi, vua Lý Huệ Tông đã phải nhờ đến các danh t...