Tùy bút trên dòng ngày tháng

Nếu Trung Quốc là quốc gia đông dân nhất thế giới với 1,4 tỷ con người thì Indonesia, 260 triệu dân, đứng hàng thứ 4. Tỷ lệ về mặt dân số của Timor Leste (Đông Timor) so với Indonesia và của Hong Kong so với Trung Quốc là cùng cở nhau, khoảng chừng 1/200, giống như con châu chấu được đặt kề bên chiếc xe tăng thật to. Thế nhưng, họ (người Timor Leste và Hong Kong) vẫn hiên ngang, không biết cúi đầu, và đã để lại những giá trị tuyệt vời. Timor Leste và Hong Kong tuy cách xa nhau về mặt địa lý, khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ,… nhưng lịch sử đã để lại cho hai miền đất này những số phận tương đối giống nhau. Từ thế kỷ XIX, người Hà Lan đã áp đặt quyền cai trị lên toàn bộ lãnh thổ Indonesia chỉ trừ một nửa của một hòn đảo nhỏ, có tên Timor, nằm lọt thỏm giữa hệ thống quần đảo rộng lớn nhất thế giới này. Bởi vì, từ trước đó, vào thế kỷ XVII, người Bồ Đào Nha đã đến nơi đây nhưng với lực lượng ít và không đủ mạnh, họ chỉ hiện diện ở phần phía đông của đảo Timor, mà diện tích chừng bằng tỉnh ...

Những cơn mưa nối tiếp nhau đưa Sài Gòn vào thu. Đêm nay, trời trở gió và mưa từng cơn nặng hạt kéo về khiến cho hoa lá tả tơi. Có bao giờ những chiếc lá mùa thu rơi rụng vào giữa đêm giông bão để chỉ còn lại duy nhất một chiếc lá cuối cùng? Behrman, nhân vật trong một truyện ngắn của O. Henry, nhà văn người Mỹ, là một họa sĩ già cộc cằn, bất tài, cả đời chỉ chuyên ngồi làm mẫu mà lại mơ mộng thực hiện một bức tranh kiệt tác để lại cho đời. Vào cuối mùa thu những năm 1890, ở làng Greenwich, thành phố New York, trời mưa như trút nước. Cô họa sĩ Johnsy bệnh viêm phổi nặng, đờ đẫn nhìn ra ngoài song cửa sổ, đếm ngược số chiếc lá còn sót lại trên cành, bám vào bức tường phía sau, “6, 5, 4, 3,…” và tin chắc rằng cuộc đời mình sẽ kết thúc khi cây không còn một chiếc lá nào. May thay, còn có lão già Behrman. Vào một đêm mưa xối xả và cũng là đêm định mệnh, Behrman đã loay hoay trèo lên bức tường phía sau đó, cố hoàn thiện kiệt tác duy nhất của đời mình. Đó là “chiếc lá cuối cùng”. Cơn mưa đ...

Trên thế giới có những vùng hay lãnh thổ thật nhỏ, với một sự trớ trêu nào đó của lịch sử, đã để lại cho nhân loại ngày hôm nay những bài học thật lớn. Gibraltar, diện tích chừng bằng một phường hay xã ở Sài Gòn, nằm ở cực nam nước Tây Ban Nha nhưng được quản lý bởi người Anh từ thế kỷ XVIII. Có lẽ, người dân ở đây có cùng huyết thống với người Tây Ban Nha nhưng họ từ chối một cách mạnh mẽ sự trở về Tây Ban Nha qua việc trưng cầu dân ý. Gibraltar vẫn là lãnh thổ của Anh. Nouvelle-Calédonie, diện tích bằng một tỉnh ở Việt Nam, là một hòn đảo thuộc địa của Pháp nằm lọt thỏm giữa Thái Bình Dương. Cũng bằng cách trưng cầu dân ý vào năm 2018, họ từ chối sự độc lập của mình. Nouvelle-Calédonie tiếp tục là một phần lãnh thổ hải ngoại của Pháp. Các hòn đảo rất nhỏ nằm giữa Thái Bình Dương hay Đại Tây Dương như Guam, Virgin, Samoa, Puerto Rico,… là lãnh thổ Hoa Kỳ mà người dân bản địa ở đó chưa phải Mỹ 100%, nghĩa là chưa có đầy đủ quyền công dân Mỹ. Họ quyết tâm trở thành công dân Mỹ thực thụ ...

Đúng 50 năm trước, ngày 16/7/2019, từ Florida, họ gồm ba phi hành gia là Neil Armstrong, Buzz Aldrin và Michael Collins, khi tuổi đời cả ba vừa đúng 39, đã bước lên phi thuyền Apollo 11 để thực hiện sứ mạng quan trọng của nhân loại. Lần đầu tiên con người đặt chân lên một thiên thể bên ngoài Trái Đất và trở về an toàn. Trong khi còn chưa biết được sự thành bại của Apollo 11 như thế nào, tổng thống Mỹ khi đó, Richard Nixon, đã chuẩn bị rất nhiều bài diễn văn cho các kịch bản từ tồi tệ nhất đến tốt đẹp nhất có thể. May mắn thay! Cuối cùng ông chỉ còn sử dụng duy nhất một bài diễn văn vui mừng nhất để đọc trước công chúng vào ngày 24/7/1969, sau khi phi thuyền đáp xuống an toàn ở Thái Bình Dương. Sau hành trình 4 ngày, vượt quãng đường 400.000km, ngày 20/7/1969 Apollo 11 vào đến quỹ đạo Mặt Trăng. Từ đó, nó tách ra một chiếc phi thuyền con (thời đó, chúng tôi gọi là phi thuyền con, tên của nó là Lunar Module) đáp xuống Mặt Trăng. Vài giờ sau khi hạ cánh, đến buổi tối ngày 20/7/1969 (buổi ...

Đêm nay, một làn mưa nhẹ kéo về. Tiếng mưa rả rích điệu buồn, như thì thầm một điều không thể nói. Những hạt mưa rơi xuống trông giống như những sợi tơ trời đang vây kín phận người. Người trong mưa có buồn hay vui? “Người Trong Mưa” (Rain Man) là một cuốn phim đoạt bốn giải Oscar mà tôi có dịp xem từ 30 năm trước. Nhân vật chính có tên Raymond, được diễn viên gạo cội khi đó, Dustin Hoffman, thủ vai diễn, là một người mắc chứng tự kỷ nặng. Raymond lại có một trí nhớ phi thường và khả năng tính toán còn hơn cả máy tính. Tuy nhiên, như có màn mưa bao phủ mà Raymond không thể vượt qua để có thể tiếp xúc với xã hội. Raymond không thể nào phân biệt nổi hai chiếc chìa khóa khác nhau. Như một con robot được lập trình, Raymond cứ phải lặp đi lặp lại động tác đã học, không thể thay đổi, dù tình huống đã đổi khác,… Raymond rất kinh hãi khi phải giao tiếp với mọi người chung quanh, chỉ trừ duy nhất người em trai của mình, có tên Charlie, do Tom Cruise thủ vai. Và Charlie đã lợi d...

“Vạn lý tường lửa”, an toàn và tuyệt đối, giống như bức màn vô minh được buông xuống, ngăn chặn khả năng tìm hiểu thế giới và ngay tại chính đất nước mình của người Trung Quốc. Những gì xảy ra trong đêm 3/6, rạng sáng 4/6 tại quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh, năm 1989, đã tròn 30 năm, như một khoảng trống trong lịch sử Trung Quốc thời hiện đại. Tuy thế, bức ảnh “Tank Man” lẻ loi, tuyệt vọng nhưng hiên ngang vẫn mãi gây nên cảm xúc cho hàng tỷ con người. Dường như, sau mỗi 10 năm, từ 1949, ở Trung Quốc lại xảy ra một sự kiện ghê gớm. Năm 1949: sự ra đời nhà nước CHND Trung Hoa và chính phủ Quốc Dân Đảng kéo ra Đài Loan. Năm 1959: Trung Quốc xâm chiếm và sáp nhập Tây Tạng. Khoảng 100.000 người Tây Tạng (1/10 dân số khi đó) bị giết cùng vô số chùa chiềng bị đập phá. Năm 1969: giữa cao trào “cách mạng văn hóa”. Vài chục triệu người bị giết. Năm 1979: Trung Quốc xâm lược Việt Nam. Năm 1989: sự kiện Thiên An Môn, Bắc Kinh, ngày 3/6 rạng sáng 4/6. Năm 1999: xóa bỏ Pháp Luân...

Một lần, từ hai mươi năm trước, giữa cuộc trò chuyện với một sinh viên ở quán café, bạn ấy nói với tôi: “Thầy à, em thường làm đủ thứ việc trong buổi chiều tối, cả kiếm sống lẫn học bài, nhưng khi về nhà hơi trễ một chút thì bị ba la. Ông không hiểu em”. Tôi mỉm cười. Lúc ấy và ngay cả khi đang viết những dòng chữ này, tôi thèm được nghe một tiếng la năm xưa. Nhắm mắt lại, thả mình trong dăm phút hư vô, tôi tìm lại tôi, giữa những ngày thơ ấu. Hạnh phúc, giống như ảo ảnh trong chốc lát phù du, dường như bao giờ cũng thuộc về dĩ vãng, hiếm khi nó được chia ở thì hiện tại tiếp diễn. Vài hôm trước, tôi từ giã lớp học cuối cùng. Cảm xúc bồi hồi khi phải nói lời chia xa vẫn còn nguyên vẹn tinh khôi. Cả cuộc đời, cả sự nghiệp trôi mau như gió mát đêm hè. Hơn ba mươi năm đã trở thành dĩ vãng. Hơn ba mươi năm đã để lại cho tôi những tháng ngày êm ả. Khi ánh đèn đã tắt, chỉ còn lại tôi, một mình giữa căn phòng trống vắng cùng một chút bâng khuâng vì những ngày tháng đã xa. Phía bên kia đỉnh dốc...

Một ngày nào đó, một đàn kiến, sinh sống giữa khu rừng rậm nhiệt đới, bỗng trở nên thông minh, băn khoăn về phận mình và quyết tìm hiểu thế giới. Nhưng than ôi! Cả đời nó và nhiều thế hệ sau vẫn không thể vượt qua được khu rừng nhỏ bé. Đàn kiến bèn leo lên một cây thật cao, chế thêm “kính thiên văn” để có thể nhìn thật xa. Trước mắt nó, thế giới hiện ra vô cùng kỳ vĩ. Không chỉ là lá với cây và các loài rắn rết mà còn là thảo nguyên, sông suối, núi đồi và các loài vật to lớn khác như nai, voi, sư tử,… Vũ trụ của đàn kiến thật là bao la, một hình tròn phẳng rộng lớn, được giới hạn bởi đường chân trời. Đàn kiến bỗng nhận thấy mình đang ở ngay trung tâm vũ trụ, một cách chính danh và duy nhất. Vậy ắt hẳn là Thượng Đế đã tạo ra vũ trụ và tạo ra thêm đàn kiến đặt ngay tại trung tâm để cai quản vũ trụ. Khi di chuyển đến bất kỳ ngọn cây nào khác, với các phép đo đạc thật chính xác, trung tâm vũ trụ luôn luôn ở ngay dưới chân đàn kiến ấy. Loài người cũng đã từng cảm nhận vũ trụ của mì...